انحصار بازار در اکوسیستم استارتاپی ایران و جهان به همراه بررسی برخی از نمونه‌های داخلی و خارجی


کنترل انحصارطلبی و قوانین حاکم در اروپا

به گزارش ایرنا، اتحادیه اروپا با اینكه در تولید علم سهم به سزایی و در عرصه فناوری‌های جدید جایگاه مهمی دارد، اما صاحب هیچ‌کدام از ‘غول‌های شبكه اجتماعی’ و یا ‘فناوری‌های بزرگ’ نیست. عده‌ای از چنین فقدانی در اروپا با عنوان ‘تناقض تکنولوژی‌های بزرگ'(big tech paradoxical syndrome) یاد می‌کنند.

اما سؤالی که مطرح است این است که باوجود برگزاری سالانه صدها كنفرانس با موضوع تکنولوژی‌های روز و فناوری‌های بالا و با داشتن محیطی با امکان تعاملات علمی بالا اما اروپا صاحب هیچ‌کدام از غول‌های بزرگ فناروی جدید همچون گوكل، فیسبوك و یا اینستاگرام نیست.

شاید دلیل این موضوع را بتوان در مقررات سنگین، عدم سرمایه‌گذاری، كمبود مهارت، دولت بزرگ، عدم تمایل سیاسی برای تكمیل بازار ‘تکنولوژی‌های بالا’ یافت اما شاید مهم‌ترین علت سیاست آمریکا‌ در نحوه نگهداری و تغذیه این شرکت‌ها است كه به

حفظ این انحصار كمك كرده است. این شرکت‌ها برای سال‌هاست كه از اروپا (free-ride) می‌گیرند که این وضعیت كه ‌به مرور اروپا را در این زمینه ضعیف و آمریكا را قوی‌تر كرده است.

از این ‌رو اروپا در جهت جبران، درصدد محدود ساختن فعالیت آن‌ها و یا برقراری جریمه‌های سنگین بر نحوه فعالیت آن‌هاست. ماه ژوئیه 2018 (تیرماه 1397) خبرگزاری‌های بزرگ اروپا، گوگل و فیس‌بوک را به غارتگری اخبار، انتشار آن متهم كردند و خواستار تقسیم درآمدهای این دو غول اینترنتی با رسانه‌ها شدند. قدرت اتحادیه اروپا در کنترل عملکرد فعالیت شرکت‌های بزرگ فناوری، به‌شدت موجب نگرانی آمریکا شده است و باید منتظر اقدامات این کشور در کنترل این قدرت بود.

اتحادیه اروپا در همین راستا، در جولای 2018 (مرداد97)، شركت گوگل را به علت انحصارطلبی به مبلغ پنج میلیارد دلار جریمه كرد و همچنین در 20 مارس 2019 (29 اسفند 1397) مجدداً شركت گوگل را به دلیل انحصارطلبی یك میلیارد و 600 میلیون دلار جریمه كرد. این سومین بار است كه گوگل قوانین رقابت (آزاد) را زیر پا گذاشته، و متحمل پرداخت جریمه می‌شود. در سه سال گذشته اروپا این شركت فعال در حوزه فناوری را درمجموع 9 میلیارد و 300 میلیون دلار جریمه كرده است.

اتحادیه اروپا براین باور است كه شركت گوگل به دنبال انحصار بازار تلفن همراه است و کاربران را مجبور به نصب جستجوگر این شرکت ساخته و به دنبال از بین بردن رقبای خود است. اگرچه نمی‌توان منکر عملکرد مناسب اپلیکیشن‌های ساخت این کشور شد اما از این غول بزرگ انتظار می‌رود با عملکرد خود رقبا را از گردونه رقابت خارج کند نه با زیرپا گذاشتن قوانین!

علاوه بر این انحصارطلبی گوگل در دنیای تبلیغات هم برای این غول تکنولوژی ارزان تمام نشده است! با نگاهی به میزان درآمد ناخالص گوگل از تبلیغات، درمی‌یابیم که درآمد این شرکت از تبلیغات در سال 2019، 134 میلیارد دلار بوده است که میزان جریمه اتحادیه اروپا در مارس 2019، حدود 1 درصد این شرکت بوده است.

Advertising revenue of Google from 2001 to 2019

حال این سؤال مطرح است که آیا درآمد حاصل از این تخلف آیا ارزش، هدر رفتن انرژی و هزینه و وقت را دارد؟

بررسی بازار سفارش آنلاین غذا در ایران

به نقل از دنیای اقتصاد، دریک دهه اخیر اکثر شهروندان تهرانی راغب به سفارش آنلاین غذای مورد نیاز خود از رستوران‌های سطح شهر شده‌اند. قطعاً انتخاب غذا در منزل و به دور از ترافیک سنگین بسیار مقرون ‌به ‌صرفه است. این شکل از خدمات رستوران‌ها که به «بیرون‌بر» معروف است، در حال حاضر به دو صورت تلفنی و اینترنتی انجام می‌گیرد که سهم عمده سفارشات هنوز تلفنی بوده و تنها 20 درصد سفارشات به صورت آنلاین انجام می‌شود. با در نظر گرفتن ارزش هر سفارش حدود ۴۰ هزار تومان و روزانه حدود ۱۲۰ هزار سفارش بیرون‌بر، می‌توان گردش مالی این بازار یا صنعت نوظهور را روزانه بالغ‌ بر 4.8 میلیارد تومان برآورد کرد که با این حساب سهم سفارش اینترنتی از این بازار روزانه در حدود 1 میلیارد تومان خواهد بود.

شکایت چیلیوری از اسنپ‌فود

شرکت آسان رسانان غذای ایرانیان (چیلیوری)، در اوایل اردیبهشت ‌ماه سال 1398 شکایتی را از شرکت مدرن سامانه غذا رسان اطلس (اسنپ فود) در مرکز ملی رقابت ثبت نمود. ادعای اصلی شاکی رویکرد انحصارطلبانه اسنپ فود و ایجاد محدودیت و اجبار در عدم انتخاب سایر رقبای دیگر بازار آنلاین سفارش غذا است و رفته‌رفته موجب حذف رقبای موجود نیز می‌شود.

به نقل از شورای رقابت پس از وصول شکایت، ادعای شاکی، مبنی بر وجود قراردادهای با ماهیت انحصاری در بین قراردادهای شرکت اسنپ فود با رستوران‌های طرف قرارداد، در مرکز ملی رقابت مورد بررسی قرار گرفت و درنتیجه بررسی‌ها، نمونه‌هایی از قرارداد فی‌مابین اسنپ فود و رستوران‌دارها، شامل قراردادهایی که دریکی از بندهای آن به‌صراحت واژه انحصار ذکرشده و بر اساس آن رستوران‌دار متعهد گردیده است که با هیچ وب‌سایت مشابه اسنپ فود همکاری ننماید، قراردادهایی که طی شرایطی رستوران‌دار متعهد گردیده است تمام ظرفیت آنلاین فروش خود را در اختیار اسنپ فود قرار دهد و در صورت فسخ از سوی رستوران‌دار جریمه نقدی برای رستوران‌دار تعیین شده است؛ به دست آمد که از حیث فصل نهم قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ مصداق رویه‌های ضد رقابتی قلمداد می‌شوند.

اعضای شورای رقابت طی جلسه ۳۹۵ مورخ ۱۳/۰۷/۹۸ پس از رسیدگی به شکایت شرکت چیلیوری مبنی بر ادعای بروز رویه ضدرقابتی توسط شرکت اسنپ فود در بازار آنلاین سفارش غذا، و استماع توضیحات طرفین دعوی، با توجه به ادله موجود و با اکثریت آرا اقدامات شرکت اسنپ فود در موارد فوق را مصداق رویه‌های ضد رقابتی؛ شامل وادار کردن رستوران‌ها به استنکاف از معامله با رقبا «مصداق قسمت (۲) بند (الف) ماده (۴۵) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی، معامله با رستوران‌ها مشروط به امتناع از معامله با رقبا «مصداق قسمت (۳) بند (و) ماده (۴۵) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی»، ایجاد مانع به‌منظور مشکل کردن ورود رقبای جدید یا حذف رقبای موجود اسنپ فود در بازار سفارش آنلاین غذا «مصداق قسمت (۴) بند (ط) ماده (۴۵) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی» تشخیص دادند و با استناد به بندهای (۳) و (۴) ماده (۶۱) قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل (۴۴) قانون اساسی، دستور به توقف رویه ضد رقابتی و اطلاع‌رسانی عمومی در جهت شفافیت بازار و به استناد بند (۱۲) ماده (۶۱) قانون مذکور، جهت نقض ممنوعیت قسمت (۲) بند (الف) ماده (۴۵) قانون، شرکت مدرن سامانه غذا رسان اطلس (اسنپ فود) را به پرداخت یک میلیارد ریال جریمه نقدی محکوم کردند.

با توجه به نظر شورای رقابت، حدود 80 درصد از سفارش غذای آنلاین در انحصار اسنپ‌فود است، اما جزییات قرارداد اسنپ‌فود با رستوران‌ها نامشخص است و طی تحقیقات تیم کارن، میزان کمیسیون دریافتی این شرکت از رستوران‌ها را نمی‌توان به‌درستی تعیین کرد چراکه متغیر بوده و طبق نظر کارشناسان این شرکت طی بررسی هر رستوران مشخص ‌می‌گردد. اما اگر بخواهیم یک آمار حدودی را در نظر بگیریم میزان حق کمیسیون 10% به دور از واقعیت نخواهد بود.

با در نظر گرفتن گردش روزانه یک میلیارد تومانی سفارش اینترنتی غذا، سهم 80 درصدی اسنپ‌فود از این بازار و حق کمیسیون به میزان 10%، میزان درآمد ناخالص سالانه این شرکت را می‌توان 30 میلیارد تومان برآورد کرد که میزان جریمه این شرکت، کمتر از یک درصد درآمد سالانه (0.33درصد) است.

تحلیل شما از این موضوع چیست؟ آیا رویه اسنپ‌فود برای اخذ قرارداد‌های انحصاری صحیح بوده است؟ رای صادره توسط شورای رقابت را چگونه ارزیابی می‌کنید؟ با در نظر گرفتن نمونه‌های مشابه مطرح شده و مقایسه میزان درآمد گوگل و میزان جریمه این شرکت توسط اتحادیه اروپا با آمار درآمد اسنپ‌فود، آیا به نظر شما میزان جریمه شورای رقابت عادلانه بوده است یا خیر؟ تبعات عملکرد انحصارگرایانه شرکت‌ها چیست و آیا در طولانی مدت به ضرر شرکت‌های انحصار‌طلب بود؟ چه نمونه‌های دیگری از موارد انحصار‌طلبی در سایر کشور‌ها وجود دارد و تجربه‌های آنان در این زمینه چیست؟ دیدگاه خود را با ما به اشتراک بگذارید.

فهرست منابع:

1-سایت statista.com

2-سایت www.nicc.gov.ir (جلسه سیصد و نود و پنج شورای رقابت مورخ 13/۰۷/1398)

3- روزنامه دنیای اقتصاد (شماره روزنامه: ۴۴۶۷ تاریخ چاپ: ۱۳۹۷/۰۸/۱۹ شماره خبر: ۳۴۶۱۷۷۷)

4- سایت www.irna.ir ۱۹ فروردین ۱۳۹۸،‏ کد خبر: 83268696

5-سایت،ensani.ir اقتصاد اسلامی سال چهارم 1383 شماره 15 (بازار مطلوب، رقابت کامل)

مقاله

دیدگاهتان را بنویسید